یکی از مشهورترین نژادهای گوسفند در جهان نژاد سافولک می‌باشد که خاستگاه آن را کشور انگلستان می‌دانند. گوسفند نژاد سافولک (Suffolk sheep) از ترکیب دو نژاد میش‌های Norfolk و قوچ‌های Southdown به وجود آمده و گوسفند تولید شده خصوصیات بهتری نسبت به والدین خود داشته و بخاطر همین ویژگی‌های جالب توجه از جمله نژادهای به‌کار رفته در مبحث اصلاح نژادی است.

گوسفند نژاد سافولک دارای صورت، سر و پاهای سیاه بوده و بدن بزرگی دارد و عمدتاً برای مصرف گوشت پرورش داده می‌شود، اما مصرف پشم آن نیز رایج است، همچنین پوست آنها از استانداردهای بالایی برخوردار است و می‌تواند برای تولید کالاهای چرمی مورد استفاده قرار گیرد.

نام نژاد	سافولک
هدف پرورش	گوشت، پشم
نکات ویژه	قوی و سرسخت، میش‌ها مادرانی بسیار خوب، نژادی دومنظوره (گوشت و پشم)
ابعاد	بزرگ
وزن	قوچ بالغ بین 110-160 کیلوگرم میش بالغ بین 80-160 کیلوگرم
شاخ	ندارد
مقاومت اقلیمی	آب و هوای بومی
رنگ	سفید
گستردگی	متداول
منشا	انگلستان

ویژگی‌های وزنی نژاد سافولک

در این نژاد وزن قوچ بالغ حداکثر 125 – 135 کیلوگرم و وزن میش این نژاد حدودا 75 – 90 کیلوگرم می‌باشد. در این نژاد افزایش وزن به‌طور روزانه در دو ماهه اول زندگی 400 گرم بوده که این مقدار برای نرهای دو قلو 296 گرم می‌باشد.

در این نژاد میانگین درصد چند قلوزایی 160درصد می‌باشد.

در این نژاد، گوسفندان نر هنگام از شیرگیری 35 کیلوگرم و ماده‌ها 32 کیلوگرم وزن دارند. پیش از شیرگیری متوسط افزایش وزن روزانه برای گوسفندان نر و ماده به ترتیب 335 و 309 گرم در روز است که میزانی قابل توجه می‌باشد به طوری که بره‌های نژاد سافولک در 70 روزگی وزنی در حدود 30 تا 33 کیلوگرم دارند.

به دلیل این سرعت رشد بالا دام خیلی سریع به کیفیت مطلوب و میزان بالای گوشت برای فروش می‌رسد که این مساله موجب بازگشت سریع سرمایه و شروع سوددهی برای دامدار خواهد شد. در واقع این نژاد هم از نظر شیردهی و هم گوشت تولیدی بسیار جالب توجه است.

ویژگی‌های گوسفند سافولک

نژاد سافولک به دلیل تولید بالای گوشت و لاشه باکیفیت یکی از بهترین نژادهای گوسفند مطرح در اروپا و تمامی جهان است و این مساله موجب علاقه به پرورش این نژاد در تمام نقاط دنیا شده است.

نژاد سافولک علاوه بر تولید بالای گوشت دارای راندمانی بسیار خوب در زمینه شیردهی نیز می‌باشد. این نژاد به دلیل دارا بودن صفات گوشتی و شیری بسیار مطلوب یکی از بهترین نژادهای گوسفند جهت انجام اصلاح نژادی در تمامی جهان می‌باشد.

نژاد گوسفند سافوک در شرایط مختلف طبیعی بسیار مقاوم و سازگار بوده و خیلی سریع با محیط‌های مختلف سازگاری پیدا می‌کند. این نژاد در مدت زمانی کمتر نسبت به دیگر نژاد‌های گوسفند رشد کرده و به وزن ایده‌آل می‌رسد.

یکی دیگر از نکات جالب توجه این نژاد درصد بسیار پایین چربی آن و در نتیجه، تولید گوشت خالص و باکیفیت است. این نژاد یکی از بهترین نژادهای گوسفند در جهان جهت دامداری اقتصادی و سوددهی بالا می‌باشد.

در سال‌های اخیر نژاد گوسفند سافولک در ایران نیز پرورش داده می‌شود.

اگر قصد پرواربندی نژادهای مختلف گوسفند و پرورش آن را دارید باید بدانید که خرید بره‌های سالم نیمی از هزینه‌های پرواربندی می‌باشد.

بیماری گنده‌خواری یا پیکا نوعی انحراف غذایی در دام است که حیوان مبتلا هر چیزی که در اطرافش باشد می‌خورد. دلیل بروز این بیماری اغلب کمبود عناصر ضروری بدن همچون سدیم، مس و کبالت می‌باشد. در این حالت دام دچار اشتهای غیرطبیعی در مواد اسیدوز می‌شود. در مواردی نیز گندخواری ناشی از بیماری هاری، استونمی و یا اختلالات عصبی است.

گنده‌خواری اغلب زمانی پیش می‌آید که منابع تغذیه‌ای مناسب در اختیار دام نباشد و در این حالت دام ممکن است شروع به خوردن پشم، چوب، خاک و … نماید. برای رفع گندخواری می‌توانید اقدامات ذیل را انجام دهید:

اقدامات لازم برای رفع گنده‌خواری در دام‌ها

• بهبود کیفیت جیره: یعنی خوراک دام را چه از لحاظ کمی و چه از لحظ کیفی بیشتر کنید.

• افزودن مکمل‌های معدنی به جیره غذایی

• قرار دادن آجرهای معدنی فسفردار ۳۰درصد در محل پرورش دام (برای این کار باید به ازای هر ۲ متر از آغل یک آجر بگذارید.)

• قرار دادن تعدادی سنگ خوراکی در آخور گوسفندان (از قرار دادن سنگ‌های نمک خوراکی در کف آغل خودداری کنید.)

• اگر بعضی از گوسفندان دچار پشم‌خواری شده‌اند هرچه زودتر آنها را از گله جدا کرده و در مکانی عاری از پشم، خاک و … نگهداری کنید. گاهی پشم‌خواری یک عادت فردی است که با خوراندن بلوس معدنی به گوسفند قابل درمان است.

• اگر میزان گنده‌خواری در دام‌های شما خیلی بالاست باید به سراغ درمان‌های دیگری بروید. برای مثال چند بار تزریق الیگوییت، کوبافس، دکسترافر و یا سیانوفرین و دیگر مکمل‌های تزریقی به دام می‌تواند موثر باشد.

پیشگیری از گنده‌خواری

بهترین کار برای پیشگیری از گنده‌خوای اجرای دقیق توصیه‌های غذایی زیر است:

• سنگ‌های لیسیدنی کلرو سدیم: این سنگ‌ها باید در مکانی دور از منبع آب قرار گیرند تا دام در مصرف آنها زیاده‌روی نکند.

• تامین مس مورد نیاز بدن دام: برای پیشگیری از کمبود مس و گندخواری در گاوها می‌توانید مکمل‌های دارای مس (۱۰ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم ماده خشک) را به ماده خشک غذایی آنها اضافه کنید.

• تامین کبالت: یک میلی‌گرم کبالت به ازای هر کیلوگرم ماده خشک می‌تواند نیاز دام به این عنصر را تامین کند.

اگر علت بروز گنده‌خواری کمبود عناصر حیاتی همچون سدیم، کبالت و مس در بدن دام بود باید با افزودن ترکیبات حاوی این عناصر دام را درمان کرد. برای مثال کمبود سدیم را با تامین نمک غذا برطرف می‌کنند.

• درصورتی که گندخواری دام ناشی از هاری و استونی باشد باید هرچه زودتر برای درمان حیوان اقدام کرد.

در خطوط آبرسانی، یا در آب جاری، که هیچ یا بسیار اندک، از مواد ضدعفونی‌کننده وجود ندارد، بایوفیلم تشکیل می‌شود، حتی اگر آب نوشیدنی پاکیزه باشد.

پاکیزه کردن خطوط آب‌رسانی: کاری برای زدودن بایوفیلم

بایوفیلم‌ها مجموعه‌ای از سلول‌های به هم چسبیده گونه‌های میکروبی هستند که برای بقای خود با یکدیگر همکاری می‌کنند و محکم به سطوح خیس متصل شده‌اند.

بنا به پژوهشی که در سال 2102 در دانشگاه آرکانزاس (آمریکا) انجام شد، بدون در نظر گرفتن اینکه هر روز آب آشامیدنی ضدعفونی می‌شده یا نه، و با وجود اینکه خطوط آبرسانی در آغاز جوجه‌ریزی پاکیزه شده بود، دست‌کم در هفته ششم پرورش جوجه‌ها، لوله‌ها دچار تشکیل دوباره بایوفیلم شدند. اکنون میتوان تصور کرد که اگر مرتباً هر روز آب را ضدعفونی نمی‌کردند چه پیش می‌آمد.

بنابراین، ضدعفونی کردن منظم خطوط آبرسانی در فاصله دو جوجه‌ریزی، با ضدعفونی‌کننده قوی، توصیه می‌شود.

ماده PVC که در ساختمان لوله‌های آبرسانی به کار برده می‌شوند به تشکیل بایوفیلم باکتری‌هایی، مانند کمپیلوباکترها، کمک می‌کند و آنها را در خود نگهداری می‌نماید.

بیماری‌زاهای فرصت‌طلب، مانند سودوموناس به آسانی در خطوط آبرسانی مرغداری‌ها رشد می‌کنند. این بایوفیلم‌ها نه تنها با رها کردن مداوم میکروب‌ها در آب نوشیدنی که از لوله‌ها گذر می‌کند و به کیفیت آب آسیب می‌زنند (که خطر بزرگی برای جوجه‌ها و مرغ‌هایی است که ایمنی آنها تضعیف شده است به شمار می‌روند) بلکه سبب بسته شدن لوله‌های آبرسانی می‌شوند و با گذر زمان خود لوله‌های آبرسانی را نیز نابود می‌کنند.

حفظ کیفیت آب و سیستم آبرسانی در مرغداری‌ها، بدون اینکه به موضوع بایوفیلم‌ها به طور جدی توجه کنیم امکان‌پذیر نمی‌باشد.

راه‌های ضدعفونی کردن آب

منظور از ضدعفونی کردن آب، و استفاده از ضدعفونی‌کننده‌ها، هدف قرار دادن میکروب‌های زیان‌باری است که در آب وجود دارند و در آنجا پرشمار می‌شوند، چه این میکروب‌ها باکتری باشند، چه ویروس، چه پروتوزوآ، و یا قارچ‌ها.

یک ضدعفونی‌کننده ایده‌آل برای استفاده در سیستم آب نوشیدنی مرغداری‌ها می‌باید بتواند پایداری مناسبی از ضدعفونی‌کنندگی در لوله‌ها ایجاد کند و باید میکروب‌ها را خنثی سازد، بایوفیلم‌ها را کنترل کند، و آلودگی‌های نادلخواه را بزداید.

با انجام ضدعفونی مرتب آب آشامیدنی و پاکیزه کردن لوله‌ها در فاصله دو جوجه‌ریزی می‌توان بسیاری از مشکلاتی را که میکروب‌ها در آب نوشیدنی مرغ‌ها پدید می‌آورند، از جمله تشکیل بایوفیلم را از پیش پا برداشت.

نتیجه‌گیری

در صنعت مرغداری از منابع گوناگون آب، مانند آب شهر، آب‌های زیرزمینی، و تا اندازه‌ای از آب‌های سطحی، و آب باران استفاده می‌شود.

بدون توجه به اینکه منبع آب کدام‌یک از اینها است، بسیار مهم است آبی که برای مصرف گله از آن استفاده می‌شود، عاری از آلودگی میکروبی باشد تا سلامت گله و عملکرد آن را تضمین کند. به همین سبب است که ضدعفونی کردن آب یک کار حیاتی در کار مرغداری است که باید کارآمدانه انجام گیرد.

انواع ضدعفونی‌کننده‌های آب و پاکیزه‌کننده‌های لوله‌های آبرسانی با نام‌های گوناگون در بازار وجود دارند که ماده مؤثره آنها به تنها چند ماده ضدعفونی‌کننده کارآمد در بدترین شرایط، تعلق دارند. این فرآورده‌هارا می‌باید برای اثرگذاری واقعی‌شان، قابلیت بکار بردن آسان آنها، و ایمنی آنها در عمل، زیر نظارت قرار داد. آب، که ماده اصلی تغذیه‌ای مرغ‌ها است می‌باید با دقت ضدعفونی شود و مرغداران می‌باید بهترین ضدعفونی‌کننده را برای ضدعفونی کردن آب گله برگزینند، که بتواند هرگونه آلودگی میکروبی را ازبین ببرد.

یکی از مهم‌ترین عوارضی که برای شترمرغ‌ها به‌وجود می‌آید انگل‌ها هستند که انواع مختلفی داشته و برای سلامت شترمرغ‌ها بسیار مضر و خطرناک هستند. در این نوشته به انگل‌های خارجی شترمرغ‌ها می‌پردازیم.

بندپایان انگل‌های خارجی می‌باشند و بعضی از آنها بطور دائم در بدن میزبان زندگی کرده و بعضی فقط میزبان را در شرایط خاص ملاقات می‌کنند این انگل‌ها از خون میزبان برای ادامه زندگی خود استفاده می‌کنند.

شپش پر شترمرغ

شپش خونخوار نبوده و از ساقه پر تغذیه می‌کند. این شپش‌ها به دیگر پرنده‌ها منتقل می‌شود درمان با حشره‌کش‌های موضعی صورت می‌گیرد. درمان بایستی هر دو هفته یکبار تا حذف کامل انگل تکرار شود.

شپش استراتیولیپوروس استروتیونیس دارای 4-3 میلی‌متر طول بوده وبا یک هجوم سنگین روی پرندگان جوان گزارش شده است این شپش فقط از پر پرنده تغذیه می‌کند بطوری‌که باعث صدمات قابل ملاحظه‌ای می‌شوند، علیرغم اینکه می‌توانند باعث تحریکات مختلف پوستی گردند ولی قادر به استفاده از خون میزبان نیستند.

شپش شترمرغ سعی به مخفی شدن دارد و به‌همین سبب خود را سریعاً در زیر پرها مخفی می‌کند هرچند تخم‌های آنها در محل بارب‌های متصل به شفت کاملاً دیده می‌شوند.

در سال 1909 آدامز یک وسیله جهت حمام شترمرغ تهیه کرد، این دستگاه تشکیل شده بود از یک قفس فلزی که قادر به جا دادن یک شترمرغ درحالت ایستاده در آن بود و این قفس قادر به تحمل وزن پرنده وهدایت آن به داخل تانک در پایین قفس بود تا پس از قرار دادن پرنده در داخل حمام درطی زمان مورد نظر آنرا بالا کشیده سپس پرنده را داخل یک آبکش قرار داده تا مایعات سطح بدن پرنده دوباره به داخل وان حمام برگردد.

برای درمان وکنترل آلودگی از آیورمکتین خوراکی یا تزریقی استفاده می‌شود و برای اسپری از پیرتروئید سنتتیک یا ارگانوفسفره‌ها می‌توان استفاده کرد.

آنسفالیت ناشی از شپش

به نظر می‌رسد که ایموها نسبت به آنسفالیت ناشی از شپش حساس می‌باشد. گونه‌های Chandlerella quiscali , Bdylisascaris موجب بروز علائم عصبی در ایموها می‌شوند. Chandlerella از ایالت‌های تگزاس و لوئیزیانا گزارش شده است. Baylisascaris در ایالت‌های تگزاس، ارگان، وداکوتای شمالی و کانادا گزارش شده است. حیوان توکا (grackl) که بیشتر در جنوب زندگی می‌کند ناقل Chandlerella باشد در حالی‌که ناقل Badylisascaris راکون است بنابراین این بیماری گسترده‌تر می‌باشد. کنترل توکاها و راکون‌ها منجر به پیشگیری از آلودگی مناطق تغذیه شترمرغ‌ها توسط این ناقلین می‌شود.

در مناطقی که خطر آلودگی به Chandlerella زیاد می‌باشد به جوجه شترمرغ‌ها آیورمکتین به عنوان داروی پیشگیری‌کننده و تا سن ۶ تا ۸ ماهگی به طور ماهیانه داده می‌شود. هنگامی‌که علائم بالینی در پرنده بروز کرد، درمان ناموفق خواهد بود. علائم بالینی شامل تلو تلو خوردن، حمله ناگهانی، زمین‌گیری و مرگ می‌باشد. عارضه کجی گردن یا خمیدگی گردن و پشت نیز در عفونت‌های Chandlerella دیده می شوند.

مگس هیپو بوسکا

این حشره بیشترین وقت خود را روی بدن میزبان گذرانده و خون پرنده را می‌مکد و از بال‌های خود فقط برای پرواز از بدن یک پرنده به بدن سایر پرنده‌ها استفاده می‌کند.

استروتیوبوسکا استروتیونیس معمولاً در مزارع شترمرغ آفریقای جنوبی یافت می‌شود این حشرات وقتی به تعداد زیاد در اطراف شترمرغ دیده شوند باعث ایجاد تحریکات زیاد دربدن پرنده شده و پرنده مدت زمان زیادی از وقت خود را صرف نوک زدن بخود نموده و باعث وارد کردن صدمه به پرهای خود می‌شود در هوای گرم وطی حملات شدید روی محل عریان ران پرنده نشسته باعث تحریک می‌گردد.

درمان و مبارزه با این مگس مشابه مبارزه با شپش (آیورمکتین خوراکی یا تزریقی) می‌باشد.

مگس سیاه در شترمرغ

مگس سیاه عموماً مثل کولکوئیدس و پشه‌ها، شترمرغ‌ها را در طی دوره‌‌ای از مراحل عمر آزار می‌دهند و باعث تحریک و بیماری و ضعف و لاغری آنها می‌شوند نیش این حشرات همچنین ناقل تعداد زیادی ازعوامل عفونی ویروسی، باکتریایی و انگلی می‌باشد.

این حشرات برای تامین غذای خود از بدن شترمرغ استفاده می‌کنند و گزارش شده است که در اثر حمله آنها به شترمرغ در نزدیک رودخانه نارنجی باعث کشته شدن پرنده شده‌اند و بیشتر شترمرغ نر را برای تغذیه خود ترجیح می‌دهند.

برای پیشگیری از رشد این حشرات ضدعفونی و زه‌کشی رودخانه‌ها وسدها و آبگیرهایی که محل رشد این حشرات می‌باشند و همچنین سمپاشی محل فعالیت این حشرات توصیه شده است.

مایت در شترمرغ

انگل شاه‌پر یا شفت پر شترمرغ می‌باشند ودر بخش شکمی طولی ساقه پر در حال رشد زندگی می‌کند و در طی آن به داخل ساقه پر تونل می‌زند واز مواد ژلاتینی برای رشد پرها، استفاده می‌کنند و باعث اختلال در روند رشد آنها شده بطوری‌که در اثر آن شترمرغ‌ها بلاانقطاع دچار پرریزی می‌شوند همیشه پرهای نارس در دسترس تغذیه این انگل‌ها وجود دارد.

چیدن فصلی پرها بصورت آزمایشی در لیتل کارو روی اکولوژی آلودگی پرها توسط مایت ماده مورد بررسی قرار گرفته است.

کنترل آلودگی با مایت‌ها توسط آیورمکتین و پیرتروئید سنتتیک امکان‌پذیر می‌باشد.

جرب در شترمرغ

جرب پر می‌تواند در ساقه پرهای سفید و بلند بال‌های شترمرغ و ریه مشاهده شود. آزمایش دقیق این ناحیه با استفاده از یک میکروسکوپ تشریح در تشخیص مثبت بسیار با ارزش است. جرب‌ها باعث کاهش کیفی پرها شده منجر به بروز خارش، تورم فولیکول‌های مو و پرریزی می‌شود (Hoover 1988) درمان با داروی آیورمکتین باعث حفظ پرهای شل شده پرنده می‌شود.

درصورت ابتلا پرنده به جرب با نوک زدن به پرهای خود با آن مقابله می‌کند. آلودگی با جرب از سمت بیرون به داخل پوست بوده و تولید انواع گری شبیه به صدمات ناشی از زخم می‌کند و باعث گری شدید می‌شود. چنین حالتی توسط گابوکسینیا ندولا از یک باغ‌وحش گزارش شده است و در آفریقای جنوبی گری توسط سارکوپتس اس پی گزارش شده است.

تاثیر ویتامین‌ها بر تولیدمثل پرندگان و حیوانات دارای ابعاد مختلف وگوناگونی است و فقدان ویتامین‌های مورد نیاز بدنی حیوانات علاوه بر اینکه می‌تواند سلامت حیوان یا پرنده مذکور را به خطر بیاندازد می‌تواند باعث عدم تولیدمثل یا تولیدمثلی فاقد بازده گردد.

تولیدمثل در حیوانات و پرندگان یک روند پیچیده است که به فیزیولوژی جانوری نر و ماده بستگی دارد. اگرچه عوامل بسیاری در امرعدم تولیدمثل (ناباروری) حیوانات و پرندگان دخیل هستند و در صورت بروز این مشکل باید با متخصص دامپزشک یا مشاور دامپزشکی مربوطه مشورت کرد. اما به‌طور کلی مکمل‌های مهمی وجود دارند که بر اساس یک تقسیم‌بندی کلی در جهت کمک به تولیدمثل موفق در تمام حیوانات و پرندگان به ترتیب (ضروری، مهم و مفید) مورد استفاده قرار گیرند. چنانچه نمی‌توانید، تمام ویتامین‌ها را که در تولیدمثل مؤثر هستند تهیه نمایید، می‌توانید ضروری‌ترین آنها را از طبقه‌بندی زیر انتخاب کنید.

گروه اول مکمل‌های ضروری هستند:

سلنیوم یک ویتامین حیاتی برای باروری است. در واقع سلنیوم یک ماده معدنی است. اما این ماده تاثیر کمی برتعداد اسپرم‌های تولید شده و یا عدم تولیدمثل (ناباروری) ندارد.

ویتامین C یکی دیگر از ویتامین‌های ضروری برای تولیدمثل (باروری) است. این ویتامین در تولید اسپرم تاثیرگذارست. از جمع شدن آنها در یک نقطه جلوگیری کرده و آنها را وادار به حرکت می‌کند.

ویتامین E، یکی دیگر از این گروه مکمل‌هاست. این ویتامین نقش مهمی در متعادل کردن تولید هورمون و حمل اکسیژن به اندام‌های جنسی دارد.

روی، نیز یک مکمل دیگر و در واقع مانند سلنیوم یک ماده معدنی است. این عنصر نیز در عملکرد مطلوب اندام‌های تولیدمثلی نقش مؤثر دارد.

گروه دوم مکمل‌های مهم هستند:

DMG یکی از این دسته ویتامین‌هاست. این ویتامین تولید اکسیژن را در خونی که به کلیه بافت‌ها از جمله اندام‌های تولیدمثلی می‌روند، را افزایش می‌دهد.

ویتامین دوم این گروه اوکتاکوزانول نام دارد. گیاهک گندم منبع غنی این ماده است و به تولید هورمون‌ها کمک می‌کند.

ویتامین‌های گروه سوم مکمل‌های مفید هستند که نسبت به دو گروه دیگر در درجه سوم اهمیت قرار می‌گیرند.

دسته اول اسید‌های چرب ضروری هستند. نقش این اسیدها طبیعی کردن عملکرد و فعالیت‌ غده‌ها و بویژه در سیستم‌های تولیدمثلی است.

گروه دوم منگنز نام دارد. این منگنز باید به صورت جداگانه از کلسیم مصرف شود. این عنصر باعث طبیعی شدن تولید هورمون‌های جنسی می‌شود.

ویتامین A نیز در این مجموعه گنجانده شده است چه با بتاکاروتین طبیعی و یا ترکیبات کاروتونوئیدی همراه باشد. ویتامین A نقش تنظیم عملکرد غدد تولیدمثلی را بر عهده دارد.

آخرین گروه ترکیبات ویتامین B با B5 و B6 اضافی است. این ترکیبات تنظیم‌کننده عملکرد غدد جنسی است. در حالی که B5 تنظیم تولید هورمون‌های جنسی و B6 برای ترکیبات ژنتیکی مورد نیاز است. سایر ویتامین‌ها برای کمک به باروری شامل کارنیتین، آرگینین، روی، سلنیوم و ویتامین B-12 نقش مهمی در افزایش تعداد اسپرم‌ها و میزان تحرک آنها دارد. همچنین بسیاری از ویتامین‌های آنتی‌اکسیدان برای درمان عدم تولیدمثل (ناباروری) مفید هستند که از آن جمله می‌توان به ویتامین E، ویتامینC، گلاتاتیون و کوانزیم Q10 اشاره کرد.

نگهدارنده محترم: از هرگونه درمان خود سرانه و تجویز‌های غیر اصولی دارویی برای حیوانات به شدت پرهیز نمایید، هرگونه اشتباه در تشخیص و تجویز می‌تواند باعث ایجاد عوارض غیر قابل جبران گردد.